Ứng dụng kỹ thuật số để cải thiện tuân thủ dùng thuốc

Hậu quả của không tuân thủ dùng thuốc

Sự tuân thủ điều trị giúp đem lại nhiều lợi ích hơn bất kỳ phương pháp điều trị nào. Bởi vì dù có nhiều loại thuốc công nghệ cao, các nhà khoa học đã phải tiêu tốn hàng tỷ bảng Anh để nghiên cứu và phát triển, nhưng nếu bệnh nhân không dùng đúng cách cũng không mang lại hiệu quả điều trị.

Theo thống kê của Cơ quan y tế quốc gia Anh (NHS), mỗi năm chỉ riêng tại nước này, ước tính khoảng 300 triệu bảng Anh bị lãng phí do không tuân thủ điều trị. Con số này chưa tính đến khoản tiền chi phí khám lại nhiều lần, các xét nghiệm bổ sung và các chi phí y tế khác phát sinh... Bên cạnh đó, khi thăm khám cho các bệnh nhân này, bác sĩ vẫn tin tưởng vào sự tuân thủ của bệnh nhân nên sẽ có xu hướng tăng liều hoặc bổ sung thuốc khi thấy điều trị không đạt được hiệu quả như mong muốn. Điều này khiến chi phí cho thuốc tăng lên, thêm gánh nặng lên hệ thống chăm sóc sức khỏe; mà bệnh nhân cũng không nhận được đầy đủ lợi ích từ điều trị của họ, giảm chất lượng cuộc sống, trầm trọng thêm tình trạng bệnh và tăng nguy cơ tử vong.

Vì sao bệnh nhân không tuân thủ điều trị?

Có nhiều lý do khác nhau khiến bệnh nhân không uống đủ thuốc trong điều trị. Một lý do phổ biến nhất chỉ đơn giản là bệnh nhân bị “quên”, sau đó là số người bỏ thuốc vì gặp phải những tác dụng phụ khó chịu. Cũng không ít bệnh nhân sau khi dùng thuốc một thời gian thì tin rằng sức khỏe của họ đã khá lên và không cần thiết phải dùng thuốc. Cảm giác không cần thiết phải dùng thuốc là một vấn đề đặc biệt đối với những bệnh nhân có một số loại bệnh mạn tính nhất định, thường gặp ở bệnh nhân tăng huyết áp, đái tháo đường, động kinh... Bệnh nhân đôi khi sẽ tự giảm liều hoặc ngừng dùng trong một thời gian cho đến khi các triệu chứng trở lại thì mới dùng thuốc...

Ứng dụng kỹ thuật số cải thiện tuân thủ thuốc ở người bệnh.

Việc không muốn sử dụng thuốc hàng ngày của những bệnh nhân mắc bệnh mạn tính là thách thức thực sự dành cho tất cả các chuyên gia chăm sóc sức khỏe.

Các biện pháp can thiệp

Cho đến nay, đã có nhiều nghiên cứu nhằm cải thiện sự tuân thủ của bệnh nhân như: các công trình đánh giá sử dụng thuốc; nhắn tin cho bệnh nhân để nhắc uống thuốc; cung cấp một sự trợ giúp tuân thủ từ y tá, dược sĩ... nhưng tất cả vẫn không được cải thiện. Và suốt 50 năm qua, chưa có biện pháp nào tỏ ra hiệu quả đối với việc tuân thủ dùng thuốc của bệnh nhân.

Gần đây, các nhà nghiên cứu cho rằng, cần can thiệp toàn diện bằng cách thay đổi tâm lý và hành vi của bệnh nhân, hướng tới việc dùng thuốc điều trị là một nhu cầu tất yếu của họ. Do đó, việc sử dụng công nghệ kỹ thuật số cho chăm sóc sức khỏe, đặc biệt cho sự tuân thủ đang được các nhà khoa học nghiên cứu, phát triển và dự kiến sẽ được đầu tư mạnh hơn trong những năm tới. Cơ quan Y tế quốc gia Anh (NHS)đang thử nghiệm một thư viện ứng dụng kỹ thuật số để giúp các bệnh nhân chọn được những “người bạn tự động” an toàn và giúp ích cho việc tuân thủ thuốc của họ. Các ứng dụng kỹ thuật này giúp bệnh nhân tự theo dõi các triệu chứng, nhắc nhở và hướng dẫn cách dùng thuốc... Ví dụ như ứng dụng “myCOPD” cho phép những bệnh nhân có bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) tự theo dõi các triệu chứng, theo dõi việc sử dụng thuốc và hướng dẫn đúng kỹ thuật hít...

Với nhiều lý do khiến bệnh nhân không tuân thủ điều trị như trên, các nhà nghiên cứu tin rằng có thể sử dụng công nghệ để giúp bệnh nhân chủ động chăm sóc sức khỏe của họ, đồng thời các chuyên gia chăm sóc sức khỏe cũng có thể khai thác công nghệ để cải thiện tuân thủ trong điều trị. Như vậy, một vai trò hoàn toàn mới có thể được tạo ra cho chuyên gia y tế hoặc chuyên gia chăm sóc sức khỏe thiên về hướng dẫn và tạo điều kiện chứ không phải mối quan hệ đối tác truyền thống giữa họ và bệnh nhân.

DS. Nguyễn Hải Đăng

((Theo Pharmaceutical-journal))

Read More

Có khoảng 500.000 người trên 60 tuổi bị sa sút trí tuệ và xu hướng gia tăng

Đây là thông tin được đưa ra tại Hội thảo sa sút trí tuệ Quốc gia lần thứ nhất diễn ra tại Hà Nội, theo đó, tại hội thảo, GS.TS Phạm Thắng, Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung ương cho biết, sa sút trí tuệ (SSTT) nói chung và bệnh Alzheimer nói riêng hiện nay là mối quan tâm hàng đầu của những chuyên gia lão khoa bởi khi tuổi thọ trung bình ngày càng cao, số người mắc bệnh này ngày càng nhiều. GS.Phạm Thắng cũng cảnh báo, bệnh sa sút trí tuệ gây thoái hóa thần kinh với chi phí tốn kém trong chăm sóc. Hiện nay tại Việt Nam vẫn chưa có các chương trình và dịch vụ liên quan đến SSTT, vì vậy, sự ra đời của hội lão khoa Việt Nam và hội thảo SSTT Quốc gia lần thứ nhất sẽ nghiên cứu, thảo luận sâu về các vấn đề này nhằm đưa SSTT trở thành vấn đề ưu tiên toàn cầu, giảm kỳ thị, đào tạo mạng lưới chăm sóc sức khỏe, nghiên cứu SSTT như một bệnh mạn tính…

Sa sút trí tuệ có thể khởi phát ở tuổi trẻ song chủ yếu là ở tuổi già. Một số nghiên cứu cho thấy ở lứa tuổi 65 tỷ lệ SSTT là 5%. Như vậy, có khoảng 500.000 người trên 60 tuổi. Cứ tăng thêm 5 tuổi thì số lượng người SSTT tăng lên 2 lần, đến 80 tuổi thì một phần ba số người già mắc hội chứng này. Bệnh này gây ra chứng suy giảm trí nhớ, kèm theo đó là rối loạn về hành vi, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.

Tỷ lệ sa sút trí tuệ chiếm 4,8-5% ở người trên 60 tuổi

Biểu hiện của chứng SSTT có nhiều giai đoạn, từ nhẹ đến nặng như: Giảm trí nhớ hay trí nhớ ngắn hạn; thay đổi tính tình, rối loạn cảm xúc, hành vi, nhân cách; giảm khả năng diễn đạt, ngôn ngữ thiếu lưu loát; vụng về trong công việc hằng ngày như vệ sinh cá nhân, ăn uống; mất dần khả năng thu nhận những thông tin mới ; không lưu giữ được các thông tin về môi trường xung quanh, do đó bị rối loạn, mất định hướng về không gian và thời gian; rối loạn hành vi; hoang tưởng, ảo giác... Khả năng hồi phục phụ thuộc bệnh lý và liệu pháp điều trị.

Theo GS Jean-Piere Michel, Giám đốc Liên đoàn Đào tạo lão khoa - Hội Lão khoa thế giới: “Cứ 3 giây, thế giới lại có thêm 1 người bị sa sút trí tuệ, mỗi năm có 7,7 triệu người mắc mới.”

Nhiều báo cáo chuyên ngành trong nước và quốc tế đã được trình bày và thảo luận tại hội thảo trong đó có các nội dung như xây dựng và phát triển kế hoạch quốc gia về kiểm soát SSTT, xác định các vấn đề ưu tiên trong dự phòng và điều trị SSTT; nguyên tắc chăm sóc người bị SSTT, sử dụng thuốc hiệu quả ở người SSTT… tăng cường công tác chăm sóc sức khỏe người cao tuổi trong cộng đồng.

Hiền Mai

Read More

Đau nửa đầu dễ nhầm với bệnh gì?

Thời tiết giao mùa, nóng lạnh thất thường là nguyên nhân gây ra rất nhiều bệnh. Trong đó, đau nửa đầu (còn gọi là bệnh Migraine) là “thủ phạm” gây nhiều phiền toái, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Biểu hiện của đau nửa đầu

Đau nửa đầu là một hội chứng thần kinh bắt nguồn từ hiện tượng rối loạn của hệ thống mạch máu não. Bệnh gây ra bởi nhiều nguyên nhân như mệt mỏi, stress, căng thẳng, thay đổi nồng độ hoóc môn, ăn uống không đầy đủ, thất thường... Bên cạnh đó, vấn đề thay đổi thời tiết cũng là nguyên nhân quan trọng, góp phần làm gia tăng tình trạng đau nửa đầu ở các bệnh nhân. Khi thời tiết thay đổi thất thường cũng là lúc xuất hiện những cơn nửa đầu.

Những triệu chứng điển hình: Cơn đau xảy ra ở 1 bên đầu, có thể là bên trái hoặc bên phải, hiếm khi cố định một bên. Đau thường khu trú ở vùng thái dương, trán. Đau vùng chẩm (sau gáy) thường hiếm hơn. Cơn đau kéo dài từ 4 đến 72 giờ; mức độ đau từ vừa tới nặng. Đau tăng khi vận động (có thể)… Ngoài ra người bệnh có thể kèm theo các triệu chứng khác như buồn nôn hoặc nôn hoặc sợ ánh sáng, sợ tiếng động, lạnh chân tay, có khi thấy các triệu chứng thoáng báo (nhìn thấy đường zích zắc, ảo giác thị giác hoặc mất thị giác tạm thời)

Ai dễ mắc bệnh đau nửa đầu?

Tỷ lệ mắc bệnh ở phụ nữ dưới 45 tuổi cao gấp 3 lần nam giới do cơn đau nhức nửa đầu có liên hệ mật thiết đến sự thay đổi về nội tiết tố trong cơ thể mà cụ thể là sự thay đổi lượng hormone sinh dục nữ estrogen. Có đến 27,43 % số phụ nữ mắc đau nhức nửa đầu có liên quan đến chu kỳ kinh nguyệt. Cơn đau dễ xuất hiện vào thời kỳ đầu tuổi dậy thì, cuối chu kỳ kinh nguyệt hay thời kì tiền mãn kinh. Bệnh giảm dần một cách rõ rệt khi mang thai và sau 60 tuổi.

Đau nửa đầu là bệnh có tính chất di truyền. Những người có cha mẹ, người thân trực hệ có triệu chứng nhức nửa đầu có nguy cơ mắc bệnh cao hơn những đối tượng khác.

Dễ nhầm lẫn với bệnh viêm xoang

Chứng viêm xoang, đặc biệt chứng viêm xoang trán thường bị nhầm lẫn với đau nửa đầu do có nhiều biểu hiện khá giống nhau. Điển hình là tình trạng đau đầu cục bộ, kèm theo do mệt mỏi kéo dài.

Tuy nhiên, có thể phân biệt hai bệnh này bằng cách xác định vị trí của cơn đau.

Về vị trí đau, bệnh nhân đau đầu Migraine bị đau dọc 1 bên đầu, có thể là bên trái hoặc bên phải, đặt tay vào thái dương có cảm giác đau giật giật, đau theo từng nhịp mạch trong tuần hoàn máu. Trong khi đó, người bị viêm xoang đau nửa đầu thường đau ở vị trí của các xoang.

Ngoài ra, đau nửa đầu có biểu hiện đau dưới dạng là đau theo từng cơn, mỗi cơn có thể kéo dài từ 4 - 72 giờ, cường độ đau từ trung bình cho đến nặng. Tại thái dương như có mạch máu đập dưới da. Cơn đau cũng có thể tăng lên khi vận động, nhưng sau khi cơn đau qua đi người bệnh thấy nhẹ nhõm.

Trong khi đó, nếu là cơn đau do ảnh hưởng từ triệu chứng của viêm xoang thì người bệnh không đau theo cơn. Người mắc chứng viêm xoang có cơn đau kéo dài.

Điều trị đau nửa đầu thế nào cho đúng?

Để điều trị đau nửa đầu đạt được hiệu quả cao, khi cơn đau đến, cần thật bình tĩnh và thực hiện những biện pháp xử lý phù hợp. Trước hết cần giảm nhẹ cơn đau và các triệu chứng đi kèm; sau đó tìm cách ngăn chặn cơn đau tái phát.

Với cơn đau nhẹ: Những cơn đau này không quá mạnh và để giảm cường độ cơn đau, có thể dùng túi đá hoặc khăn ướt chườm lạnh lên vùng đau, chỗ động mạch đập (thái dương hoặc gáy).

Với cơn đau đầu nâng cao: Trong một số trường hợp, cường độ cơn đau quá mạnh khiến người bệnh không thể chịu đựng được, lúc này có thể sử dụng thuốc. Người bệnh cần có sự tư vấn và chỉ định của bác sĩ về sử dụng thuốc trong trong cách điều trị đau nửa đầu của mình. Tuy nhiên cũng không nên lạm dụng thuốc giảm đau như một cách trị đau đầu, điều này để hạn chế các tác dụng phụ không mong muốn do thuốc gây ra như suy gan, suy thận. Để nâng cao hiệu quả điều trị đau nửa đầu, bệnh nhân cần được nghỉ ngơi trong phòng tối yên tĩnh và hít thở đều, có thể mang băng che mắt hoặc nút tai. Một giấc ngủ sâu đôi khi là cách trị đau đầu tuyệt vời nhất.

Phòng bệnh đau nửa đầu hiệu quả

Tránh yếu tố khởi phát: Nhiều nghiên cứu cho thấy, có hàng trăm yếu tố gây ra cơn đau, những yếu tố gây đau này nếu được phòng ngừa hiệu quả sẽ có tác dụng tốt trong điều trị bệnh cũng như ngăn ngừa bệnh phát triển.

Có thể kể đến một số yếu tố khởi phát cơn đau thường gặp như: rượu bia, thuốc lá, các chất kích thích… Một số thực phẩm có khả năng gây phát cơn như sôcôla, phomat, mì chính… Tùy theo cơ địa và kinh nghiệm của từng bệnh nhân mà tránh những loại thức ăn cụ thể và không phù hợp với quá trình phòng bệnh.

Xây dựng lối sống lành mạnh: Một lối sống tốt không những là biện pháp phòng ngừa bệnh mà còn có tác dụng tốt trong giữ gìn sức khỏe và phòng ngừa nhiều loại bệnh khác.

Không nên làm việc quá căng thẳng, nghỉ ngơi khi cần và tốt nhất là nên rèn luyện vận động thường xuyên sẽ là cách phòng bệnh dễ dàng và có hiệu quả cao.

Giấc ngủ cũng là yếu tố quan trọng để phòng bệnh hiệu quả. Một giấc ngủ sẽ giúp các tế bào trong cơ thể được nghỉ ngơi, lấy lại năng lượng và cân bằng nội tiết tố. Để phòng bệnh, nên duy trì một thời gian ngủ hàng ngày hợp lý và có giờ giấc cụ thể. Chế độ dinh dưỡng phù hợp và ăn uống điều độ đúng giờ giấc cũng sẽ giúp phòng bệnh hiệu quả.

Bác sĩ Phương Thảo

Read More

Bệnh nào nổi bật vào mùa hè thu?

Trong khi, ở một số khu vực, nhiệt độ có thể tăng lên đến gần 40 độ C và một số bệnh mùa hè là không thể tránh khỏi. Tất cả chúng ta đều nhận thức có một số bệnh nổi bật hơn trong những mùa nhất định so với những mùa khác. Ví dụ, cảm lạnh, cúm và ho là các bệnh thông thường vào mùa đông; sốt xuất huyết và tiêu chảy thường gặp vào mùa hè và chớm thu.

Bạn phải thực hiện các biện pháp phòng ngừa cần thiết để chống các bệnh mùa hè ngay cả khi bạn nghĩ mình đang khỏe mạnh. Bài viết tập trung giới thiệu một số bệnh mùa hè thu thông thường để phòng ngừa.

1. Ngộ độc thực phẩm:

Nguyên nhân hàng đầu gây ngộ độc thực phẩm là tiêu thụ thực phẩm hoặc nước bị ô nhiễm. Thực phẩm và nước bị ô nhiễm bởi vi khuẩn, virut, chất độc và hóa chất, xâm nhập vào cơ thể người, gây ra viêm dạ dày ruột, buồn nôn, tiêu chảy hoặc nôn mửa. Thịt cá sống, thực phẩm được bán bởi những người bán hàng bên lề đường, và nước bị ô nhiễm là những thực phẩm dễ mang mầm bệnh và gây bệnh.

2. Đột quỵ vì nhiệt:

Nếu vào một ngày hè nóng nực, bạn gặp nhức đầu, khô da, đau bụng, suy nhược, nôn mửa, nhịp tim tăng, thở nông, có thể bạn đang bị một cơn đột quỵ nhiệt. Dấu hiệu đầu tiên của cơn đột quỵ nhiệt là chóng mặt, và thường được theo sau là một loạt các triệu chứng khác như buồn nôn, co giật… Trong trường hợp nặng có thể dẫn đến hôn mê. Để ngăn ngừa đột quỵ vì nóng, các bác sĩ khuyên không làm việc quá sức vào mùa hè, tránh nóng và sử dụng các thiết bị che nắng và làm mát cơ thể.

3. Bỏng da do ánh nắng:

Tiếp xúc với ánh nắng mặt trời trong thời gian dài làm dễ xâm nhập tia tử ngoại vào cơ thể. Trong những ngày hè nóng bức khi người ta tiếp xúc với ánh nắng mặt trời trong một thời gian dài, da có thể đỏ, khô, ngứa và nứt nẻ. Nếu các tế bào da bị cháy quá nhiều, có thể xuất hiện vết rộp trên da và có thể bong da khô / da chết. Cách tốt nhất để ngăn ngừa cháy da do nắng là sử dụng kem chống nắng và có biện pháp ngăn ngừa để giữ độ ẩm của da.

4. Nổi ban da:

Vào mùa hè, nổi ban da là vấn đề phổ biến ở trẻ em và người lớn. Điều này thường xảy ra khi một người đổ mồ hôi quá nhiều. Mồ hôi tích tụ trong quần áo và cọ xát liên tục hoặc mang quần áo đẩm ướt mồ hôi trong một thời gian kéo dài gây ngứa và dẫn đến nổi ban da. Da đỏ, khô, kích ứng là những dấu hiệu có thể nhìn thấy nổi mẩn trên da.

5. Sốt xuất huyết:

Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính, có thể gây thành dịch do virus dengue gây ra. Bệnh lây lan do muỗi vằn đốt người bệnh nhiễm virut sau đó truyền bệnh cho người lành. Bệnh thường gặp vào mùa hè. Triệu chứng nhận biết bệnh sốt xuất huyết như sốt cao đột ngột 39 - 40 độ C, kéo dài 2-7 ngày, nổi mẩn, phát ban. Nặng có thể chảy máu cam, chảy máu chân răng, nôn ra máu, đau bụng, tụt huyết áp, nếu không được cấp cứu kịp thời có thể tử vong. Bệnh sốt xuất huyết chưa có vắc xin phòng bệnh và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, biện pháp phòng bệnh hiệu quả là diệt muỗi, diệt bọ gậy và phòng muỗi đốt.

6. bệnh tay chân miệng:

Bệnh tay chân miệng là căn bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus thuộc nhóm Enterovirus gây ra. Bệnh lây từ người sang người qua tiếp xúc trực tiếp với người bệnh hoặc gián tiếp qua đồ dùng, vật dụng bị nhiễm virut từ dịch tiết mũi họng, các bọng nước vỡ của người bệnh. Bệnh thường có biểu hiện sốt, đau họng, loét miệng, lợi, lưỡi, phỏng nước ở lòng bàn tay, bàn chân, gối, mông. Bệnh chủ yếu xảy ra ở trẻ em dưới 10 tuổi, thường là ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi. Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu bệnh tay chân miệng. Khuyến cáo nên uống nhiều nước và có thể dùng thuốc để điều trị triệu chứng như hạ sốt, giảm đau và thuốc bổ.

7. Thủy đậu:

Thủy đậu là một trong những bệnh phổ biến nhất vào mùa hè. Những người mắc bệnh tiểu đường, ung thư, huyết áp, HIV, lao, dùng thuốc steroid kéo dài hoặc những người có hệ miễn dịch yếu có nguy cơ mắc bệnh thủy đậu. Các triệu chứng thông thường của thủy đậu bao gồm nổi mụn nước tạo vảy, da ngứa, đỏ, sốt cao, ăn mất ngon và nhức đầu, bệnh thường kéo dài hơn một tuần.

8. Thương hàn:

Một trong những bệnh thông thường vào mùa hè là bệnh thương hàn. Thông qua đường tiêu hóa, bệnh lan truyền cho những người khỏe mạnh. Bệnh lan truyền khi vi khuẩn Salmonella typhi xâm nhập vào đường tiêu hóa. Nguồn thực phẩm và nguồn nước bị ô nhiễm trở thành nơi sinh sản cho vi khuẩn dẫn đến sự bùng nổ bệnh khi ăn uống bị nhiễm bẩn. Các triệu chứng của thương hàn bao gồm: suy nhược, ăn mất ngon, mệt mỏi, đau vùng bụng, sốt cao. Chủng ngừa vắc xin để phòng ngừa thương hàn. Trong quá trình tiêm chủng, vi khuẩn yếu được tiêm vào cơ thể để tạo miễn dịch.

9. quai bị:

Quai bị là một bệnh bệnh truyền nhiễm khác hay gặp vào mùa hè. Bệnh lây nhiễm trong tự nhiên và lây truyền khi tiếp xúc với người ho hay nhảy mũi. Một số triệu chứng có thể gặp là: sưng tuyến nước bọt, đau cơ, sốt, nhức đầu, ăn mất ngon và yếu người. Để ngăn ngừa, bác sĩ đề nghị tiêm vắc xin phòng bệnh.

Phòng ngừa bệnh mùa hè, chớm thuLý do chính đằng sau sự bùng phát của dịch bệnh vào mùa hè là do sự hiện diện của điều kiện thời tiết thuận lợi cho vi khuẩn, vi rút và các ký sinh trùng khác sinh sôi phát triển. Dưới đây là những lời khuyên bảo vệ sức khỏe để chống lại bệnh tật vào mùa hè và chớm thu:1. Cố gắng tránh các hoạt động ngoài trời trong những giờ nắng nóng cao điểm.2. Tránh tiếp xúc với ánh sáng mặt trời trực tiếp và tránh ở trong những khu vực đông đúc.3. Tăng lượng nước hoặc lượng chất lỏng để tránh mất nước.4. Sử dụng kem chống nắng để tránh làm hư hại da.5. Tránh thức ăn ven đường hoặc nước bị ô nhiễm.6. Tăng tiêu thụ trái cây và rau.7. Mang mũ rộng vành để tránh tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời.8. Ưu tiên mặc quần áo rộng thông thoáng, nên tránh mặc quần áo màu tối vì dễ tăng hấp thụ nhiệt.9. Giữ cơ thể của bạn lành mạnh và sạch sẽ.10. Mùa hè là thời gian tuyệt vời để thưởng thức những kỳ nghỉ và dành thời gian với gia đình, bạn bè để thư giãn.

TS.BS. Lê Thanh Hải

(tham khảo lalpathlabs)

Read More

Cảnh giác trước thông tin giả sức khỏe

Có một bác sĩ kể câu chuyện khá chua chát như sau: một bệnh nhân nữ bị đái tháo đường hơn 8 năm, nhờ ông chữa mà đường huyết 3 năm nay rất ổn. Lần tái khám gần đây, đột nhiên đường huyết tăng vọt. Bà khẳng định vẫn uống thuốc, tập thể dục đều đặn và không thay đổi chế độ ăn. Gặng hỏi mãi thì bà mới rụt rè cho biết: “Thú thật với bác sĩ, hai tháng nay, mỗi ngày tôi ăn thêm nửa quả dưa hấu vì con tôi xem trên mạng thấy có người bảo trong dưa hấu có chất trị được bệnh đái tháo đường”! (Bà đâu biết rằng trong dưa hấu ăn ngọt như thế là chứa nhiều đường).

Ai có dùng Facebook chắc không lạ với những thông tin có thể gây hại. Kiểu như bệnh nhân bị đột quỵ lại có lời khuyên, thay vì đưa đến ngay bệnh viện, người nhà mất thời gian chích máu 10 đầu ngón tay và cạy miệng đổ nước gừng(!). Hay thông tin của nhóm “phản đối chủng ngừa” (anti-vaccination movement) nhan nhãn trên mạng gần đây với những lập luận quá ư… khôi hài đối với giới chuyên môn là bác sĩ. Cần nhắc lại, chính nhờ thành tựu của chủng ngừa, rất nhiều con em của chúng ta thoát được sự hành hạ của các bệnh truyền nhiễm. Cụ thể, Việt Nam đã thanh toán bại liệt vào năm 2000, đạt mục tiêu loại trừ uốn ván sơ sinh vào năm 2005, tỉ lệ mắc hầu hết là các bệnh có thuốc chủng phòng (vắcxin) trong “Chương trình tiêm chủng mở rộng” đều giảm qua các năm. Tất cả những điều vừa kể có nguy cơ bị phá vỡ từ việc “từ chối tiêm chủng” do sự tin quá đổi vào thông tin giả sức khỏe trên mạng.

Mạng xã hội tạo ra những hệ lụy không thể xem thường

Cũng trên mạng xã hội, thời gian gần đây “bùng nổ” những thông tin chia sẽ, và cả những ý kiến nhiều chiều về việc hướng dẫn dùng những bài thuốc dân gian (bao gồm cả thuốc nam, thuốc bắc, thuốc thảo dược theo công thức của người dân tộc...) , những bài thuốc đặc trị chưa được kiểm chứng, và cả những phương pháp trị liệu... cho các bệnh thông thường cho đến bệnh nan y như ung thư.

Dẫu những thông tin lan truyền trên mạng xã hội không có giá trị về mặt y khoa nhưng người ta hết hồn vì số lượt thích (like), chia sẻ (share), nhận xét (comment) lên đến hàng ngàn hàng ngàn.

Đối với các nhà chuyên môn y dược như bác sĩ, dược sĩ, phải luôn dựa trên quan điểm “y học thực chứng” hay “y học có chứng cứ” (evidence-based medicine, viết tắt EBM) trong thực hành y dược, tức phải biết chọn công cụ tìm tin hữu hiệu để tìm đúng thông tin trị liệu bằng thuốc đáng tin cậy. Các nhà điều trị được đào tạo để dùng thuốc hay một phương thức trị liệu nào đó, chỉ khi thuốc hay phương thức trị liệu thật sự đã trải qua những nghiên cứu gọi là thử nghiệm lâm sàng (tức thử trên người) khoa học đúng bài bản. Vì sức khỏe và tính mạng người bệnh, họ không dùng một cách tùy tiện những bài thuốc dân gian (bao gồm cả thuốc nam, thuốc bắc, thuốc thảo dược theo công thức của người dân tộc...), những bài thuốc đặc trị chưa được kiểm chứng, và cả những phương pháp trị liệu ... cho các bệnh thông thường cho đến bệnh nan y như ung thư, nếu như họ không tìm thấy chứng cứ (tài liệu khoa học, các bài báo khoa học đáng tin cậy…) cho thấy việc dùng đó thật sự có lợi ích cho người bệnh.

Ở đây, xin có đôi điều nói về các bài thuốc dân gian. Các bài thuốc dân gian là kinh nghiệm dùng thuốc của người xưa truyền lại. Chính nhờ có các bài thuốc dân gian mà các sách thuốc cổ mới được xây dựng, nhằm đúc kết, hệ thống hóa lại. Tuy nhiên, có một nhược điểm đối với các bài thuốc dân gian là do truyền miệng, từ người này sang người khác, từ đời này sang đời khác, đưa đến việc “tam sao thất bổn”. Do đó, xen lẫn những bài thuốc là kinh nghiệm đưa đến hiệu quả có tác dụng trị bệnh thật sự, vẫn có những bài thuốc là kinh nghiệm đã bị thổi phồng thật ra không hiệu quả, thậm chí dựa vào mê tín, thần bí hóa. Trong ngành Dược nước ta hiện nay có đặt ra một nhiệm vụ là sưu tầm, phát hiện các bài thuốc dân gian để kiểm tra thật giả, tốt xấu, thậm chí nghiên cứu về mặt khoa học, thử nghiệm lâm sàng nhằm chọn ra các bài thuốc dân gian có giá trị, bổ sung vào vốn y học cổ truyền của nước ta. Ta cần cảnh giác với các bài thuốc dân gian lan truyền trên mạng hiện nay, được đề cao thái quá chữa được ung thư là không đáng tin cậy.

Ta cần ghi nhớ, dược phẩm luôn gắn liền với kinh doanh, không loại trừ nhiều thông tin về dược phẩm đã “bị nhiễu” chỉ vì mục đích lợi nhuận.

Đối với người dân thường nói chung, xin có lời khuyên đừng bao giờ dùng thông tin trên internet hay theo lời mách bảo để tìm cách chẩn đoán bệnh và tự chữa bệnh. Nhiều người mỗi khi lo lắng về sức khỏe của mình là cứ vào mạng để tìm bệnh, thấy trường hợp nào giống như các triệu chứng mình có là cứ y như toa thuốc trên mạng mua về sử dụng, không cần đến bác sĩ. Việc tự vào các địa chỉ mạng để tìm thuốc thích hợp (“thích hợp” do đã được quảng cáo rất nghệ thuật nhằm nghe xuôi tai, chiều nào cũng lọt), rồi mua thuốc trên mạng hoặc đến nhà thuốc mua về tự uống, thậm chí mua theo lối rỉ tai, chuyền tay là rất nguy hiểm.

PGS.TS.DS. NGUYỄN HỮU ĐỨC

Read More

Chuyển mùa, bệnh hen suyễn dễ xuất hiện

Tại sao bị bệnh hen?

Ở trẻ em, bệnh hen được gọi là viêm phế quản co thắt hay hen phế quản. Người trưởng thành, bệnh hen được gọi là hen suyễn hoặc hen. Bệnh hen có thể bị mắc từ lúc còn rất nhỏ - “hen sữa”. Có nhiều trường hợp càng lớn lên bệnh càng thuyên giảm và hết hẳn nhưng cũng có trường hợp bệnh không dứt điểm bao giờ và cũng có trường hợp lúc nhỏ không bị hen suyễn nhưng về già lại mắc chứng bệnh này. Yếu tố cơ địa dị ứng là nguyên nhân hàng đầu của bệnh hen. Lý do là khi cơ thể gặp các dị ứng nguyên (chất lạ đối với cơ thể) hoặc các loại có tính chất kích ứng, sẽ gây nên phản ứng dị ứng, tức là bị lên cơn hen, trong đó có liên quan đến thời tiết thay đổi đột ngột, lạnh, ẩm ướt, gió mùa Đông Bắc, áp thấp nhiệt đới. Vì vậy, ở người có cơ địa dị ứng (viêm mũi dị ứng, bệnh mề đay, bệnh viêm da dị ứng, bệnh tổ đĩa, bệnh chàm, bệnh exzema) thường mắc bệnh hen.

Một số vi sinh vật (vi khuẩn, virút, vi nấm) cũng có thể là dị ứng nguyên kích thích cơ thể gây hen, đặc biệt là một số ký sinh trùng (mò, mạt, nấm mốc, giun đũa). Hen còn có thể do tác động của khói, bụi, hóa chất (khói bếp, khói thuốc lá, khói công nghiệp, hóa chất độc hại) hoặc lông chó, mèo… Một số thực phẩm cũng có thể kích thích gây nên cơn hen hoặc làm cho bệnh hen tăng lên khi ăn (tôm, cua, mắm tôm). Ngoài ra, một số thuốc điều trị bệnh khớp thuộc nhóm không steroid có tác dụng phụ là gây bệnh hen hoặc làm cho bệnh hen tăng lên (aspirin, diclofenac, piroxicam…) hoặc thuốc điều trị tăng huyết áp (atenolol…). Hen có thể do di truyền, nếu bố hoặc mẹ bị hen, các con có thể bị hen (25 - 30% nguy cơ con mắc bệnh); nếu cả bố và mẹ bị mắc bệnh hen, có từ 50 - 60% nguy cơ con mắc bệnh.

Biểu hiện của bệnh

Triệu chứng điển hình nhất của hen là ho và khò khè. Ho có thể kéo dài và thường hay xảy ra nhất là lúc thời tiết chuyển mùa, nóng, lạnh đột ngột, ẩm ướt. Ho thường xuất hiện cả ngày lẫn ban đêm nhưng ban đêm thường xảy ra nặng hơn, dồn dập hơn. Ho thường ho là ho khan, ho từng tiếng một. Đối với NCT, ho thường là dấu hiệu đầu tiên của cơn hen bắt đầu xuất hiện. Thông thường bệnh nhân hen có kèm theo viêm đường hô hấp trên (viêm mũi dị ứng, viêm họng), cho nên ho của bệnh hen rất dễ nhầm với ho do mắc các bệnh hô hấp khác. Tuy vậy, có một số bệnh nhân bị hen chỉ có biểu hiện duy nhất là ho, đặc biệt là nửa đêm về sáng.

Đi đôi với ho là triệu chứng khò khè do co thắt phế quản. Tiếng rít thường nghe được khi thở ra. Khò khè xảy ra cả ban ngày, cả ban đêm nhưng ban đêm thường diễn biến nặng hơn, dồn dập hơn, đặc biệt là mưa nhiều, lạnh, ẩm ướt, gió mùa đông bắc tràn về. Khi thấy cơn hen xuất hiện cần cảnh giác với cơn hen ác tính, nếu không cấp cứu kịp thời có thể nguy hiểm đến tính mạng

Tăng xuất tiết cũng thường gặp ở người hen cho nên có rất nhiều đờm. Người bệnh luôn cảm thấy nặng ngực (cảm giác giống như lồng ngực bị bóp chặt) và khó thở (khó thở ra) do phế quản bị co thắt. Khó thở thường hay bị tái phát nhiều lần.

Trong trường hợp bị bội nhiễm đường hô hấp, có thể có sốt, vì vậy, bệnh trở nên nặng hơn, thậm chí nguy kịch hơn, đặc biệt là NCT sức yếu.

Đặc điểm của hen là các triệu chứng chỉ xảy ra trong cơn hen, ngoài cơn hen, ho, khó thở, khò khè, người bệnh trở về bình thường.

Nguyên tắc điều trị và phòng bệnh

Mùa lạnh đang đến, người bị hen cần hết sức cảnh giác đề phòng cơn hen ác tính xảy ra. Vì vậy, cần dùng thuốc thường xuyên theo đơn của bác sĩ khám bệnh cho mình, đặc biệt là thuốc xịt họng cắt cơn hen và phòng cơn hen. Với NCT bị hen, các loại thuốc này thường xuyên phải có ở ngay bên mình (ngay đầu giường nằm hoặc trong túi xách, cặp khi ra khỏi nhà). Tuy nhiên, dùng loại thuốc nào có lợi cho người bệnh cần có chỉ định của bác sĩ khám bệnh, người bệnh không nên tự mua thuốc để điều trị cho bản thân mình hoặc điều trị cho người nhà của mình. Khi bệnh hen đã được kiểm soát, người bệnh nên khám định kỳ, khoảng từ 1 - 3 tháng/1 lần. Tuy vậy, khi người bệnh không đáp ứng được thuốc giãn phế quản, khó thở tăng lên, bệnh diễn biến nặng lên cần đi bệnh viện ngay.

PGS.TS. BÙI KHẮC HẬU

Read More

10 cách giúp thanh lọc phổi tự nhiên hiệu quả

Ở những người hút thuốc lá, thường xuyên tiếp xúc các chất độc hại và đó là nguyên nhân gây các bệnh đường hô hấp, các bệnh mãn tính như ung thư... Dưới đây là 10 thực phẩm tự nhiên giúp làm sạch phổi ở những người hút thuốc lá.

Bưởi

Trong bưởi chứa lượng lớn chất chống oxy hóa giúp cải thiện chức năng các tế bào trong cơ thể. Ở những người hút thuốc lá thường xuyên, nếu có thói quen dùng bưởi hàng ngày sẽ làm giảm nguy cơ mắc ung thư , các bệnh lý liên quan đến phổi.

Tỏi

Tỏi là một trong những gia vị thường có mặt trong bữa ăn hàng ngày. Trong tỏi chứa lượng lớn lưu huỳnh có tác dụng chống viêm và các chất chống oxy hóa có tác dụng bảo vệ phổi. Ăn tỏi sống giảm nguy cơ mắc các bệnh mãn tính ở những người hút thuốc lá chủ động cũng như thụ động.

Cỏ xạ hương

Trong cỏ xạ hương có chứa các hoạt chất có tác dụng tốt cho đường hô hấp và được xem như phương thuốc tự nhiên giúp giảm sung huyết phổi. Ngoài ra còn có đặc tính kháng sinh vì vậy tác dụng tốt cho những trường hợp nhiễm khuẩn phổi.

Rau kinh giới

Đây là loại thảo dược mà người hút thuốc lá không nên bỏ qua. Trong kinh giới chứa lượng lớn carvacrol và acid rosmarinic có tác dụng tốt đối với đường hô hấp, ngoài ra giúp giảm cảm giác khó thở và các độc tố dư thừa tích tụ ở đường hô hấp. Loại rau này là một loại thuốc thông mũi tự nhiên, giúp hệhô hấphoạt động tốt hơn.

Gừng

Gừng có tính kháng sinh, có tác dụng chống viêm và có tác dụng tốt đối với đường hô hấp. Gừng có tác dụng giãn các mạch máu, loại bỏ chất nhầy ở các nhánh khí phế quản. Nhai một miếng gừng tươi mỗi ngày giúp thông đường hô hấp và giúp loại bỏ các độc tố ra khỏi phổi.

Cà rốt

Cà rốt thường có mặt trong các bữa ăn hàng ngày, chứa lượng lớn vitamin A, C, E, K. Để «vô hiệu hóa» tác dụng của nicotin và những chất độc có trong thuốc lá, tốt nhất nên dùng cà rốt « sống ».

Bạch đàn (tinh dầu)

Bạch đàn là một trong những cây có tác dụng tốt đối với phổi, đường hô hấp. Có nguồn gốc từ Úc, đây là một trong cây thuốc có từ lâu đời, có tác dụng giảm kích ứng đường hô hấp, loại bỏ chất nhầy làm tắc nghẽn khoang mũi. Ngoài ra còn dùng trong các trường hợp cúm và cảm lạnh.

Bạc hà

Trong bạc hà có chứa các hoạt chất có tác dụng chống viêm. Kẹo bạc hà, lá dùng để xông hơi… là những cách tuyệt vời giúp thanh lọc phổi.

Nước ép nha đam

Nước ép nha đam có chứa những hoạt chất mạnh có tác dụng thanh lọc phổi. Để tăng thêm hương vị của nước ép này, bạn có thể thêm mật ong và vài giọt nước cốt chanh.

Rễ cam thảo

Trong rễ cam thảo có chứa các chất chống viêm, thông mũi và làm dịu…giúp giải độc phổi và các triệu chứng của đường hô hấp.

Cuối cùng, điều quan trọng là cần kết hợp các cách trên cùng với ý chí bỏ thuốc lá. Tuy nhiên để làm điều này không dễ chút nào nhất là thời gian đầu, vì vậy cần sự quyết tâm của bản thân và dần dần sẽ đạt kết quả như mong muốn, bạn sẽ có một lá phổi khỏe mạnh và ngăn ngừa các căn bệnh nguy hiểm trong tương lai.

Bs Ái Thủy

(theo Amelioreta Sante)

Read More